Ngoài án tích, lý lịch tư pháp còn ghi một loại thông tin ít người biết: việc toà án cấm một người đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã sau khi doanh nghiệp, hợp tác xã mà người đó quản lý bị tuyên bố phá sản. Thông tin này không phải án tích, và trên phiếu số 1 nó chỉ được ghi khi người yêu cầu đề nghị.
Vì là mục "theo yêu cầu", nhiều người làm hồ sơ không biết để đánh dấu, còn đối tác góp vốn thì không biết để hỏi. Bài này giải thích thông tin đó đến từ đâu, khác gì với hình phạt bổ sung cấm đảm nhiệm chức vụ trong bản án hình sự, ai nên xin phiếu có kèm mục này và đọc kết quả thế nào. Phần thời hạn cấm cụ thể và điều kiện áp dụng, bạn đối chiếu luật phá sản đang có hiệu lực tại thời điểm toà ra quyết định.
Một mục trên phiếu không phải án tích
Luật Lý lịch tư pháp định nghĩa lý lịch tư pháp gồm ba phần: án tích, tình trạng thi hành án, và việc cấm cá nhân đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã trong trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã bị toà án tuyên bố phá sản. Phần thứ ba sinh ra từ thủ tục phá sản, tức một thủ tục dân sự – kinh tế, không phải từ một bản án hình sự.
Điều này có nghĩa là một người hoàn toàn có thể không có án tích nào mà vẫn bị ghi mục cấm này. Ngược lại, một người có án tích về tội kinh tế không mặc nhiên bị ghi mục cấm do phá sản. Hai loại thông tin đi theo hai đường khác nhau và có hệ quả khác nhau.
Luật đặt mục này vào lý lịch tư pháp vì nó phục vụ đúng nhu cầu của các bên quan tâm tới việc ai được điều hành doanh nghiệp: cơ quan đăng ký kinh doanh, nhà đầu tư, ngân hàng, người góp vốn. Phiếu số 1 dành cho mục đích thành lập, quản lý doanh nghiệp cũng vì thế mà có lựa chọn kèm thông tin này.
Hai loại "cấm" dễ nhầm với nhau
Từ "cấm đảm nhiệm chức vụ" xuất hiện ở cả luật phá sản lẫn Bộ luật Hình sự. Bảng dưới tách hai trường hợp để bạn đọc phiếu cho đúng.
| Tiêu chí | Cấm do doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản | Hình phạt bổ sung trong bản án hình sự |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Quyết định của toà án giải quyết phá sản | Bản án hình sự có hiệu lực |
| Có phải án tích không | Không | Là một phần của bản án, đi cùng án tích |
| Nội dung cấm | Đảm nhiệm chức vụ quản lý, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã trong một thời hạn | Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định theo bản án |
| Trên phiếu số 1 | Chỉ ghi khi người yêu cầu đề nghị | Ghi cùng án tích chưa được xoá |
| Trên phiếu số 2 | Có ghi | Có ghi |
Khi đọc một phiếu, nếu thấy chữ "cấm đảm nhiệm chức vụ" nằm trong phần án tích, đó là hình phạt bổ sung của bản án. Nếu nó nằm ở mục riêng về phá sản, đó là quyết định của toà phá sản. Hai thứ có thời hạn và cách tính khác nhau.
Ai có thể bị ghi mục cấm do phá sản
Không phải mọi người quản lý của doanh nghiệp phá sản. Doanh nghiệp phá sản không tự động kéo theo lệnh cấm cho toàn bộ ban lãnh đạo. Toà án chỉ xem xét cấm đối với người giữ chức vụ quản lý mà có vi phạm nghĩa vụ theo luật phá sản, ví dụ cố ý không thực hiện nghĩa vụ nộp đơn khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, hoặc vi phạm các nghĩa vụ trong quá trình giải quyết phá sản.
Người giữ các chức danh quản lý. Thường là giám đốc, tổng giám đốc, chủ tịch, thành viên hội đồng quản trị, hội đồng thành viên, chủ nhiệm, thành viên hội đồng quản trị hợp tác xã, tuỳ loại hình. Danh sách cụ thể theo luật phá sản áp dụng.
Quyết định được nêu trong văn bản của toà. Lệnh cấm được thể hiện trong quyết định tuyên bố phá sản hoặc văn bản liên quan của toà, kèm thời hạn. Người bị cấm có thể nắm nội dung qua văn bản tố tụng gửi cho mình.
Thông tin được gửi để ghi vào lý lịch tư pháp. Toà án giải quyết phá sản gửi quyết định để cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu ghi vào lý lịch tư pháp của người bị cấm.
Khi nào nên xin phiếu số 1 có kèm mục cấm, và làm thế nào
Mục này hữu ích nhất trong các giao dịch liên quan tới việc ai sẽ điều hành hoặc đại diện doanh nghiệp. Trình tự gợi ý dưới đây áp dụng cho cả người tự xin lẫn bên đề nghị.
- Xác định có cần không: bạn sắp làm người quản lý doanh nghiệp, sắp nhận ai đó làm giám đốc, hay một ngân hàng, đối tác yêu cầu.
- Khi khai tờ khai yêu cầu cấp phiếu số 1 (trên VNeID, Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc tại quầy), tìm và chọn mục yêu cầu xác nhận về việc cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã.
- Ghi rõ mục đích sử dụng phù hợp, ví dụ "bổ sung hồ sơ thành lập doanh nghiệp" hoặc "theo đề nghị của đối tác góp vốn".
- Khi nhận phiếu, đọc phần cuối: phiếu có kèm mục này sẽ ghi rõ người đó có bị cấm hay không. Nếu phiếu không nhắc gì tới mục này, có thể bạn chưa chọn khi khai.
- Với bên đề nghị, so họ tên, ngày sinh, số giấy tờ tuỳ thân trên phiếu với giấy tờ người đó đưa, và để ý ngày cấp.
Nếu cơ quan tiếp nhận ở tỉnh bạn dùng mẫu khai khác hoặc giao diện trực tuyến đã thay đổi, hãy hỏi cán bộ tiếp nhận về cách đánh dấu mục này, đừng bỏ qua vì không thấy ngay.
Nếu người đang bị cấm vẫn đứng tên quản lý doanh nghiệp
Luật Doanh nghiệp liệt kê những người không được thành lập và quản lý doanh nghiệp, trong đó có người đang bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề, cấm thành lập, quản lý doanh nghiệp theo quyết định của toà án. Khi đăng ký doanh nghiệp, người thành lập thường phải tự cam kết không thuộc các trường hợp này; cơ quan đăng ký không phải lúc nào cũng đòi phiếu lý lịch tư pháp.
Vì vậy có thể xảy ra trường hợp một người đang bị cấm vẫn được ghi là người quản lý trên hồ sơ đăng ký, do khai không đúng. Khi bị phát hiện, cơ quan quản lý có thể xử lý theo quy định về đăng ký doanh nghiệp, và các giao dịch người đó đã ký nhân danh doanh nghiệp có thể bị tranh cãi về thẩm quyền. Người khai sai có thể phải chịu trách nhiệm về việc kê khai không trung thực.
Với nhà đầu tư và người góp vốn, đây là lý do nên đề nghị phiếu số 1 kèm mục cấm trước khi đặt một người vào vị trí điều hành, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ đăng ký. Nếu đã phát hiện sau khi góp vốn và có tranh chấp, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) hoặc luật sư quen về con đường xử lý phù hợp với điều lệ công ty.
Những điều mục cấm do phá sản không cho bạn biết
Một phiếu ghi "không bị cấm" chỉ cho biết tại ngày cấp, không có quyết định cấm nào của toà án giải quyết phá sản đang còn hiệu lực với người đó theo dữ liệu hiện có. Nó không nói người đó từng điều hành bao nhiêu doanh nghiệp, các doanh nghiệp ấy kết thúc ra sao, có để lại nợ lương, nợ nhà cung cấp hay không.
Nhiều doanh nghiệp làm ăn thua lỗ không đi tới thủ tục phá sản mà tạm ngừng kinh doanh kéo dài, giải thể, hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Những trường hợp đó không sinh ra lệnh cấm do phá sản, nên không hiện trên mục này. Muốn biết lịch sử điều hành của một người, bạn cần kết hợp thêm thông tin đăng ký doanh nghiệp công khai về các công ty người đó từng là người đại diện, người quản lý, và chính lời giải thích của họ.
Ngoài ra, một người có thể chưa bị cấm vì thủ tục phá sản của doanh nghiệp cũ vẫn đang được giải quyết, toà chưa ra quyết định cuối cùng. Nếu biết người đó đang là người quản lý của một doanh nghiệp đang trong thủ tục phá sản, hãy tính thêm rủi ro này vào quyết định hợp tác, và đặt điều khoản xử lý trong thoả thuận nếu sau đó có quyết định cấm.
Hết thời hạn cấm: kiểm lại dữ liệu trước khi làm hồ sơ mới
Lệnh cấm do phá sản có thời hạn. Khi hết hạn, người đó lại được thành lập, quản lý doanh nghiệp bình thường. Tuy nhiên, cũng như các thông tin khác trong lý lịch tư pháp, việc phiếu thể hiện đúng tình trạng mới phụ thuộc vào dữ liệu có được cập nhật và đọc đúng hay không.
Trước khi nộp hồ sơ đăng ký doanh nghiệp mới hoặc nhận chức vụ quản lý sau thời hạn cấm, nên xin một phiếu số 1 có kèm mục này để kiểm. Nếu phiếu vẫn ghi đang bị cấm trong khi thời hạn đã qua, hãy mang bản sao quyết định của toà có ghi thời hạn tới cơ quan cấp phiếu để đề nghị xem xét lại.
Ví dụ giả định: một người từng là giám đốc một công ty xây dựng nhỏ ở Nghệ An bị tuyên bố phá sản, toà có quyết định cấm trong một thời hạn. Nhiều năm sau, người này muốn cùng bạn bè mở công ty mới. Việc xin trước phiếu số 1 có kèm mục cấm giúp cả nhóm biết chắc tình trạng, tránh trường hợp hồ sơ đăng ký có vấn đề ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Phiếu lý lịch tư pháp số 1 có tự ghi việc bị cấm quản lý doanh nghiệp không?
Không tự ghi. Với phiếu số 1, thông tin về việc cấm đảm nhiệm chức vụ, thành lập, quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã do phá sản chỉ được ghi khi người yêu cầu đề nghị. Phiếu số 2 thì luôn ghi nếu có.
Giám đốc của công ty bị phá sản có bị cấm thành lập công ty mới không?
Không mặc nhiên. Toà án chỉ xem xét cấm đối với người giữ chức vụ quản lý có vi phạm nghĩa vụ theo luật phá sản. Nếu không có quyết định cấm của toà thì phá sản của công ty cũ không tự ghi vào lý lịch tư pháp của giám đốc.
Bị cấm do phá sản có phải là có án tích không?
Không. Đây là quyết định trong thủ tục phá sản, không phải bản án hình sự, nên không phải án tích. Nó được ghi ở mục riêng trong lý lịch tư pháp và có thời hạn theo quyết định của toà.
Đăng ký doanh nghiệp có bắt nộp phiếu lý lịch tư pháp không?
Thủ tục đăng ký doanh nghiệp thông thường không đòi phiếu; người thành lập tự cam kết không thuộc trường hợp bị cấm. Một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện có thể đòi giấy tờ về lý lịch của người quản lý; hãy kiểm văn bản chuyên ngành.
Người góp vốn có quyền đòi giám đốc tương lai nộp phiếu kèm mục cấm không?
Người góp vốn có thể đặt đó làm điều kiện trong thoả thuận góp vốn hoặc quyết định bổ nhiệm. Đây là thoả thuận giữa các bên; người được đề nghị có thể đồng ý hoặc không, và hai bên tự quyết việc hợp tác.