Khi một doanh nghiệp nợ bạn bắt đầu chậm trả, đóng cửa xưởng hay báo khó khăn, việc nên làm sớm là tra đăng ký biện pháp bảo đảm theo tên và mã số của họ. Kết quả cho biết những tài sản nào đã được bảo đảm cho chủ nợ khác, từ khi nào, phủ rộng đến đâu. Từ đó bạn ước được mình là chủ nợ có bảo đảm hay không có bảo đảm, và phần tài sản còn lại cho những người như bạn dày hay mỏng.
Bài viết cho nhà cung cấp, đối tác, người cho vay cá nhân đang có khoản phải thu từ một doanh nghiệp gặp khó. Thủ tục phá sản, quản tài viên và quy trình đòi nợ chi tiết thuộc về các trang chuyên sâu; ở đây chỉ bàn phần thông tin đăng ký và cách đọc nó để ra quyết định.
Vì sao nên tra sớm, trước khi có thủ tục phá sản
Khi con nợ còn hoạt động, bạn còn nhiều lựa chọn: thương lượng lịch trả, đề nghị bổ sung bảo đảm, nhận hàng thay tiền, ngừng giao hàng mới. Khi đã có quyết định mở thủ tục phá sản, phần lớn các lựa chọn đó khép lại, mọi việc đi theo trình tự của toà án và quản tài viên. Biết sớm bức tranh tài sản giúp bạn chọn đúng lúc còn chọn được.
Tra sớm cũng giúp bạn đánh giá lời hứa của con nợ. Một doanh nghiệp nói "sẽ bán kho hàng để trả anh trước" trong khi toàn bộ hàng tồn kho đã được thế chấp cho ngân hàng từ ba năm trước là một lời hứa khó thực hiện. Một doanh nghiệp đề nghị thế chấp cho bạn chiếc xe tải mà kết quả cho thấy đang thế chấp cho nơi khác thì bạn sẽ đứng sau.
Ngoài ra, nhìn chuỗi đăng ký theo thời gian cho bạn biết điều mà báo cáo tài chính khó nói thật: con nợ bắt đầu vay thế chấp dồn dập từ khi nào, có đăng ký mới nào xuất hiện sát thời điểm họ ngừng trả bạn không.
Chủ nợ có bảo đảm, có bảo đảm một phần, không có bảo đảm
Pháp luật về phá sản phân chủ nợ theo việc khoản nợ có được bảo đảm bằng tài sản của con nợ hay không. Cách gọi dưới đây theo tinh thần chung của pháp luật phá sản; quy định chi tiết, kể cả thứ tự ưu tiên các khoản như chi phí phá sản, nợ lương, nghĩa vụ với nhà nước, bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
| Nhóm | Nghĩa là | Được thanh toán từ đâu |
|---|---|---|
| Chủ nợ có bảo đảm | Khoản nợ được bảo đảm bằng tài sản của con nợ, giá trị tài sản đủ phủ khoản nợ | Trước hết từ chính tài sản bảo đảm |
| Chủ nợ có bảo đảm một phần | Tài sản bảo đảm không đủ phủ toàn bộ khoản nợ | Phần được phủ thu từ tài sản bảo đảm; phần thiếu xếp cùng chủ nợ không có bảo đảm |
| Chủ nợ không có bảo đảm | Khoản nợ không gắn với tài sản nào | Từ phần tài sản còn lại sau khi đã trừ tài sản bảo đảm và các khoản được ưu tiên |
Đặt kết quả tra cứu cạnh bảng này, bạn thấy ngay vấn đề: nếu phần lớn tài sản của con nợ đã nằm trong các đăng ký bảo đảm cho ngân hàng, phần còn lại cho chủ nợ không có bảo đảm có thể rất ít, nhất là sau khi trừ các khoản được luật ưu tiên.
Tra gì và theo thứ tự nào
Với con nợ là doanh nghiệp, làm lần lượt như sau để có bức tranh đầy đủ nhất trong thời gian ngắn:
- Lấy định danh đầy đủ từ hồ sơ đăng ký doanh nghiệp: mã số, tên hiện tại, tên cũ, các chi nhánh; với hộ kinh doanh, tên và số định danh của chủ hộ.
- Xin văn bản cung cấp thông tin trên hệ thống đăng ký động sản theo bên bảo đảm, gồm cả lịch sử, để thấy chuỗi thời gian.
- Xin cung cấp thông tin đất đai nếu biết con nợ có nhà xưởng, đất thuê, vì thế chấp quyền sử dụng đất nằm ở văn phòng đăng ký đất đai, không ở hệ thống động sản.
- Lập bảng tài sản: tài sản nào, bảo đảm cho ai, từ khi nào, mô tả rộng hẹp; đánh dấu tài sản chưa thấy bảo đảm.
- Đối chiếu với khoản nợ của bạn: bạn có thoả thuận bảo đảm nào không, đã đăng ký chưa, đứng thứ mấy.
Nếu con nợ có công ty liên quan cùng chủ, cùng địa chỉ, nên tra cả những công ty đó. Tài sản di chuyển qua lại giữa các pháp nhân trong nhóm là điều thường thấy khi một bên gặp khó.
Đọc kết quả với con mắt của chủ nợ
Đăng ký mô tả bao trùm. Một đăng ký "toàn bộ tài sản hiện có và hình thành trong tương lai" cho một ngân hàng gần như khoá chặt mọi động sản của con nợ. Phần cho các chủ nợ khác nằm ở tài sản không thuộc phạm vi đó, hoặc ở giá trị dư ra sau khi ngân hàng thu đủ.
Đăng ký mới sát thời điểm khó khăn. Một bảo đảm được lập cho một khoản nợ cũ ngay trước khi doanh nghiệp vỡ nợ là dấu hiệu cần chú ý, vì có thể ưu ái một chủ nợ so với những người còn lại. Phần dưới bàn kỹ hơn.
Bên nhận bảo đảm là cá nhân hoặc công ty lạ. Có thể là khoản vay thật, cũng có thể là người thân, công ty liên quan của chủ doanh nghiệp. Ghi nhận để hỏi quản tài viên hoặc toà án nếu có thủ tục phá sản.
Đăng ký đã xoá gần đây. Một tài sản vừa được giải chấp rồi biến mất khỏi danh sách tài sản của con nợ có thể đã bị bán. Hỏi tài sản đó đi đâu, bán cho ai, giá bao nhiêu.
Không thấy đăng ký nào. Hoặc con nợ ít vay có bảo đảm, hoặc tài sản không đáng kể, hoặc có những thoả thuận không đăng ký. Đừng vội vui; kiểm thêm đất đai và hỏi trực tiếp.
Ví dụ giả định: nhà cung cấp bao bì và một xưởng đóng cửa
Một công ty in bao bì ở Hà Nội cung cấp thùng carton cho một xưởng thực phẩm ở Bắc Ninh, công nợ quay vòng sáu mươi ngày. Hai tháng liền xưởng chậm trả, rồi thông báo tạm ngừng sản xuất. Kế toán công ty bao bì xin văn bản cung cấp thông tin theo mã số doanh nghiệp của xưởng và thấy bốn đăng ký: một ngân hàng nhận thế chấp toàn bộ máy móc từ bốn năm trước; cùng ngân hàng đó nhận toàn bộ hàng tồn kho và khoản phải thu từ hai năm trước; một công ty cho thuê tài chính có hợp đồng thuê hai xe tải lạnh; và một cá nhân nhận thế chấp "toàn bộ nguyên vật liệu và thành phẩm còn lại trong kho", đăng ký ba tuần trước.
Đọc kết quả, công ty bao bì hiểu rằng gần như mọi động sản của xưởng đã có chủ nợ khác đứng trước. Hai xe tải lạnh không phải tài sản của xưởng. Đăng ký thứ tư đáng ngờ: thời điểm sát ngày ngừng sản xuất, bên nhận là một cá nhân, phủ đúng phần hàng hoá còn lại. Công ty dừng giao hàng, gom chứng từ công nợ, và mang văn bản đến gặp luật sư để cân nhắc có nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản hay không, kèm đề nghị xem xét đăng ký thứ tư.
Không có văn bản ấy, công ty có thể đã chấp nhận lời hứa "bán kho trả nợ" và tiếp tục giao hàng thêm một tháng.
Những bảo đảm lập vội sát ngày vỡ nợ
Pháp luật phá sản có cơ chế cho phép yêu cầu tuyên bố vô hiệu một số giao dịch của doanh nghiệp được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định trước khi toà án thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản. Trong nhóm giao dịch đáng ngờ đó có việc lập biện pháp bảo đảm cho một khoản nợ đã có từ trước, vì nó đẩy một chủ nợ lên trước những người khác đúng lúc tài sản không còn đủ cho mọi người. Khoảng thời gian cụ thể và các trường hợp được coi là đáng ngờ theo văn bản hiện hành, bạn hỏi người làm nghề trước khi viện dẫn.
Kết quả tra cứu là nơi những giao dịch này lộ ra: một đăng ký mới cho một bên nhận bảo đảm có quan hệ với chủ doanh nghiệp, phủ lên tài sản còn lại, xuất hiện vài tuần trước khi doanh nghiệp đóng cửa. Văn bản cung cấp thông tin có thời điểm đăng ký là chứng cứ để bạn, với tư cách chủ nợ, đề nghị quản tài viên hoặc toà án xem xét.
Cần nói rõ: không phải mọi bảo đảm lập gần thời điểm khó khăn đều có vấn đề. Ngân hàng giải ngân khoản vay mới để doanh nghiệp cứu vãn tình hình và nhận bảo đảm cho chính khoản mới đó là giao dịch bình thường. Câu hỏi luôn là bảo đảm đó cho khoản nợ mới hay khoản nợ cũ, và bên nhận có quan hệ gì với con nợ.
Khi nào cần luật sư và việc nên làm ngay
Nếu khoản nợ của bạn đáng kể và con nợ đã có dấu hiệu rõ ràng không trả nổi, nên có luật sư sớm. Những quyết định như nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, khởi kiện đòi nợ riêng, chấp nhận nhận tài sản thay tiền, hay đề nghị tuyên vô hiệu một giao dịch đều có hệ quả lớn và phụ thuộc thời điểm. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để có cái nhìn đầu tiên về vị trí của mình trước khi quyết định thuê người theo vụ việc.
Trong lúc đó, có ba việc nên làm ngay dù chưa có luật sư. Một là gom toàn bộ chứng từ khoản nợ: hợp đồng, hoá đơn, biên bản đối chiếu công nợ có chữ ký của con nợ. Hai là xin văn bản cung cấp thông tin để chốt bức tranh tài sản tại thời điểm hiện tại. Ba là dừng việc tăng thêm công nợ: không giao thêm hàng trả chậm cho tới khi rõ ràng.
Cũng đừng làm những việc có thể quay lại hại bạn, như tự ý vào kho lấy hàng để trừ nợ, hay gây sức ép bằng cách đăng tải thông tin con nợ lên mạng. Quyền đòi nợ đi qua thoả thuận hoặc qua toà án, không qua tự xử.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nợ không có bảo đảm có được biết con nợ đã thế chấp những gì không?
Được. Thông tin đăng ký biện pháp bảo đảm là công khai, bạn xin văn bản cung cấp thông tin theo tên và mã số của con nợ mà không cần sự đồng ý của họ. Với đất đai, bạn xin cung cấp thông tin tại văn phòng đăng ký đất đai theo thủ tục riêng.
Con nợ đề nghị thế chấp tài sản cho mình lúc đang khó khăn thì có nên nhận không?
Có thể nhận, nhưng tra trước xem tài sản đã bảo đảm cho ai chưa, và hiểu rằng một bảo đảm lập cho khoản nợ cũ ngay trước khi con nợ vỡ nợ có nguy cơ bị yêu cầu tuyên vô hiệu. Nên có người làm nghề đánh giá trước khi ký.
Ngân hàng đã đăng ký toàn bộ tài sản thì chủ nợ khác còn được gì?
Phần giá trị tài sản dư ra sau khi ngân hàng thu đủ khoản được bảo đảm, cộng với những tài sản không nằm trong phạm vi đăng ký. Sau đó còn phải trừ các khoản được luật ưu tiên. Thực tế phần cho chủ nợ không có bảo đảm thường thấp.
Kết quả tra có giúp gì khi đã có quản tài viên không?
Có. Bạn dùng nó để đối chiếu với danh sách tài sản và danh sách chủ nợ do quản tài viên lập, phát hiện tài sản bị bỏ sót hoặc giao dịch đáng ngờ, và làm căn cứ khi có ý kiến tại hội nghị chủ nợ hoặc đề nghị toà án xem xét.
Con nợ là hộ kinh doanh thì có phá sản như doanh nghiệp không?
Hộ kinh doanh không thuộc đối tượng của thủ tục phá sản doanh nghiệp; chủ hộ chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình. Việc đòi nợ đi qua thương lượng hoặc khởi kiện dân sự rồi thi hành án. Tra đăng ký theo tên và số định danh của chủ hộ vẫn hữu ích.
Mình là chủ nợ có bảo đảm thì có cần tra không?
Có. Tra để chắc rằng đăng ký của mình còn hiệu lực, mô tả đúng tài sản, không bị ai đứng trước, và để thấy các chủ nợ khác trên cùng tài sản. Một sai sót trong đăng ký của chính bạn có thể biến bạn thành chủ nợ có bảo đảm một phần hoặc không có bảo đảm.