Khi tài khoản bị phong toả theo yêu cầu của cơ quan nhà nước, ngân hàng chỉ là bên thực hiện; căn cứ nằm trong văn bản của cơ quan đã yêu cầu, như toà án, cơ quan thi hành án dân sự, cơ quan tiến hành tố tụng hình sự hoặc cơ quan khác theo luật. Việc đầu tiên là đề nghị ngân hàng cho biết bằng văn bản: tên cơ quan yêu cầu, số và ngày văn bản, số tiền hoặc phạm vi bị phong toả, thời điểm bắt đầu.
Có những thông tin đó, bạn mới biết phải làm việc với ai, nghĩa vụ là gì và điều kiện để chấm dứt. Bài này không bàn về khoá tài khoản do ngân hàng tự nghi ngờ giao dịch bất thường hay do lừa đảo chuyển nhầm; đó là những chuyện khác với nguyên lý khác. Ở đây chỉ nói phong toả xuất phát từ một quyết định của cơ quan công quyền.
Phong toả theo yêu cầu cơ quan khác các kiểu khoá tài khoản thường gặp ra sao
Một tài khoản có thể không giao dịch được vì nhiều lý do. Ngân hàng có thể tạm khoá theo thoả thuận trong hợp đồng mở tài khoản, theo đề nghị của chính chủ tài khoản, hoặc do hệ thống phát hiện dấu hiệu bất thường. Những trường hợp đó do ngân hàng chủ động và chủ tài khoản giải quyết trực tiếp với ngân hàng.
Phong toả theo yêu cầu cơ quan có thẩm quyền thì khác. Ngân hàng nhận một văn bản, ví dụ quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của toà án, quyết định phong toả tài khoản của chấp hành viên để bảo đảm thi hành án, hoặc lệnh phong toả trong tố tụng hình sự. Ngân hàng buộc phải thực hiện trong phạm vi văn bản yêu cầu và không có quyền tự gỡ chỉ vì chủ tài khoản đề nghị.
Phạm vi cũng thường khác. Phong toả theo yêu cầu cơ quan hay chỉ giữ một số tiền nhất định tương ứng nghĩa vụ, phần vượt có thể vẫn giao dịch được. Nhưng cũng có văn bản phong toả toàn bộ tài khoản. Chỉ khi đọc văn bản mới biết chính xác, và đó là lý do bạn cần đến các câu hỏi dưới đây.
Cũng cần phân biệt phong toả với khấu trừ. Phong toả chỉ giữ tiền lại; khấu trừ là chuyển tiền đi để thực hiện nghĩa vụ. Nếu số dư giảm hẳn chứ không chỉ bị giữ, rất có thể đã có quyết định khấu trừ, và câu hỏi cho ngân hàng phải thêm phần tiền đã chuyển đi đâu, theo văn bản nào.
Năm câu hỏi đặt cho ngân hàng
Theo quy định về tài khoản thanh toán, ngân hàng phải thông báo cho chủ tài khoản khi phong toả, nêu lý do và phạm vi. Nếu thông báo chỉ ghi chung chung, hãy đề nghị ngân hàng trả lời bằng văn bản các câu sau:
- Tài khoản bị phong toả theo yêu cầu của cơ quan nào? Tên cơ quan đúng như trên văn bản ngân hàng nhận.
- Văn bản yêu cầu số mấy, ngày nào?
- Phạm vi phong toả: toàn bộ tài khoản hay một số tiền cụ thể? Số dư hiện ở trạng thái nào?
- Phong toả có thời hạn không, hay đến khi có văn bản chấm dứt?
- Có tài khoản nào khác của bạn tại ngân hàng này cũng bị áp dụng không? Có khoản tiền nào đã bị khấu trừ hoặc chuyển đi theo văn bản không?
Ngân hàng có thể không cung cấp bản sao văn bản của cơ quan nhà nước cho bạn, vì đó là văn bản gửi đích danh cho họ. Nhưng tên cơ quan, số và ngày văn bản là thông tin bạn cần để tự xin bản sao ở nơi ban hành, và ngân hàng thường cho biết khi được hỏi rõ ràng.
Từ tên cơ quan yêu cầu, đoán ra loại việc và nơi làm việc tiếp
Biết tên cơ quan yêu cầu, bạn đoán được khá chính xác loại việc đang diễn ra. Bảng dưới gợi ý nơi làm việc tiếp; luôn xác nhận lại với chính cơ quan đó.
| Cơ quan yêu cầu | Thường là loại việc gì | Bạn làm việc với ai, xin gì |
|---|---|---|
| Toà án nhân dân khu vực hoặc toà án tỉnh | Biện pháp khẩn cấp tạm thời trong vụ kiện dân sự, kinh doanh, lao động | Thẩm phán thụ lý vụ việc; xin bản sao quyết định áp dụng biện pháp, kiểm tra mình là đương sự trong vụ nào |
| Cơ quan thi hành án dân sự | Biện pháp bảo đảm hoặc cưỡng chế để thi hành bản án, quyết định | Chấp hành viên phụ trách; xin bản sao quyết định, kiểm tra số tiền phải thi hành |
| Cơ quan điều tra, viện kiểm sát | Phong toả trong vụ án hình sự | Cơ quan đang thụ lý; nên làm việc qua luật sư |
| Cơ quan thuế | Biện pháp cưỡng chế nợ thuế | Thuộc mảng thuế; hỏi cơ quan thuế quản lý, đọc thêm nội dung chuyên về thuế |
| Cơ quan khác theo luật chuyên ngành | Tuỳ lĩnh vực | Đề nghị cơ quan đó cho biết căn cứ pháp lý của yêu cầu |
Xin bản sao quyết định ở cơ quan đã ra yêu cầu
Có tên cơ quan rồi, gửi văn bản đề nghị cung cấp thông tin tới đó. Nêu họ tên hoặc tên doanh nghiệp, số định danh hoặc mã số, số tài khoản, tên ngân hàng; ghi rõ bạn được ngân hàng thông báo tài khoản bị phong toả theo văn bản số mấy, ngày nào; đề nghị cấp bản sao quyết định phong toả và cho biết căn cứ, nghĩa vụ liên quan, điều kiện chấm dứt.
Với tư cách người bị áp dụng biện pháp, bạn có quyền được biết quyết định áp dụng với mình. Trong vụ án hình sự, phạm vi thông tin có thể bị giới hạn vì yêu cầu điều tra; khi đó nên để luật sư làm việc.
Ví dụ giả định: một hộ kinh doanh ở Nghệ An bỗng không chuyển được tiền hàng. Ngân hàng cho biết tài khoản bị phong toả theo yêu cầu của toà án nhân dân khu vực. Chủ hộ nhớ ra mình đang bị một nhà cung cấp kiện đòi tiền hàng, nhưng không biết bên kia đã xin biện pháp khẩn cấp tạm thời. Xin được bản sao quyết định, chủ hộ thấy số tiền bị phong toả bằng đúng số tiền bị kiện, phần còn lại của tài khoản vẫn dùng được, và có thể đề nghị toà xem xét thay đổi biện pháp nếu nộp một khoản bảo đảm khác.
Những việc làm được khi đã biết căn cứ
Thực hiện nghĩa vụ. Nếu phong toả để thi hành một khoản tiền bạn thực sự phải trả, nộp đủ là cách nhanh nhất để đề nghị chấm dứt.
Đề nghị thay đổi hoặc huỷ biện pháp. Trong biện pháp khẩn cấp tạm thời, đương sự có quyền đề nghị toà thay đổi, huỷ bỏ khi có căn cứ, ví dụ đã có biện pháp bảo đảm khác hoặc lý do áp dụng không còn.
Đề nghị phong toả đúng phạm vi. Nếu số tiền bị phong toả lớn hơn nghĩa vụ, hoặc tài khoản là tài khoản đứng tên chung, trình bày với cơ quan đã yêu cầu kèm giấy tờ chứng minh.
Khiếu nại khi cho rằng quyết định sai. Mỗi loại quyết định có đường khiếu nại và thời hạn riêng. Đọc phần cuối quyết định, thường có ghi quyền khiếu nại.
Báo cho đối tác đúng mức. Với doanh nghiệp, tài khoản bị phong toả ảnh hưởng thanh toán lương, tiền hàng. Thông báo cho đối tác về việc chậm thanh toán nhưng không cần kể chi tiết vụ việc.
Tài khoản doanh nghiệp, hộ kinh doanh bị phong toả: việc trong ngày đầu
Với người kinh doanh, tài khoản bị giữ là dòng tiền bị chặn: lương nhân viên, tiền hàng, tiền thuê mặt bằng. Trong lúc chờ làm rõ căn cứ, có mấy việc nên làm ngay trong ngày đầu:
- Hỏi ngân hàng phạm vi phong toả để biết còn chi được khoản nào, tránh lệnh chi bị trả lại hàng loạt.
- Liệt kê các khoản phải trả trong hai tuần tới, xếp theo mức độ gấp và hậu quả nếu chậm.
- Báo khách hàng đang chuẩn bị chuyển tiền tạm chuyển vào tài khoản khác của doanh nghiệp, nếu tài khoản đó không bị áp dụng biện pháp. Đây là việc kinh doanh bình thường, không phải để giấu tiền khỏi nghĩa vụ.
- Người đại diện theo pháp luật và kế toán thống nhất một người làm đầu mối hỏi ngân hàng và cơ quan yêu cầu, tránh mỗi người hỏi một kiểu, nhận về những câu trả lời khác nhau.
- Rà lại các vụ kiện, hồ sơ thi hành án, văn bản của cơ quan nhà nước gửi tới trụ sở trong vài tháng qua. Rất nhiều trường hợp văn bản đã tới nhưng nằm trên bàn lễ tân.
Doanh nghiệp có pháp chế hay luật sư thường xuyên thì báo ngay trong ngày. Phản ứng sớm giúp bạn kịp đề nghị thay đổi biện pháp trước khi các khoản phạt chậm thanh toán với đối tác bắt đầu tính.
Khi phong toả đã hết căn cứ mà tài khoản vẫn chưa dùng được
Ngân hàng chỉ gỡ phong toả khi nhận được văn bản chấm dứt của chính cơ quan đã yêu cầu. Bạn đã trả xong tiền mà tài khoản vẫn bị giữ thường là do văn bản chấm dứt chưa được ban hành, hoặc đã ban hành nhưng chưa tới ngân hàng. Hỏi cơ quan yêu cầu xem văn bản chấm dứt đã gửi chưa, ngày nào, gửi tới chi nhánh nào; đồng thời hỏi ngân hàng đã nhận chưa.
Xin một bản sao văn bản chấm dứt cho mình. Nếu ngân hàng chưa nhận được bản gửi chính thức, họ thường vẫn phải chờ bản đó, nhưng bản sao của bạn giúp bộ phận pháp chế ngân hàng chủ động liên hệ xác minh.
Nếu thiệt hại phát sinh do phong toả sai hoặc chậm chấm dứt, việc yêu cầu bồi thường phụ thuộc lỗi thuộc về ai và loại quyết định nào. Với số tiền lớn hoặc doanh nghiệp bị đình trệ, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc một luật sư bạn tin trước khi gửi yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp
Ngân hàng có được phong toả tài khoản mà không báo cho mình không?
Ngân hàng thực hiện yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền ngay khi nhận văn bản, nhưng theo quy định về tài khoản thanh toán phải thông báo cho chủ tài khoản về việc phong toả. Trong một số vụ án hình sự, việc thông báo có thể chịu giới hạn theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng.
Tiền lương chuyển vào tài khoản đang bị phong toả có bị giữ không?
Tuỳ phạm vi phong toả. Nếu văn bản chỉ phong toả một số tiền nhất định, tiền mới vào vượt phần đó có thể dùng được. Nếu phong toả toàn bộ tài khoản, tiền vào cũng bị giữ. Khi đó nên báo nơi trả lương chuyển sang tài khoản khác, đồng thời làm việc với cơ quan yêu cầu.
Tài khoản đứng tên chung bị phong toả vì nghĩa vụ của một người thì sao?
Người còn lại có thể đề nghị cơ quan đã yêu cầu xác định phần của mình trong tài khoản và giải toả phần đó, kèm giấy tờ chứng minh nguồn tiền. Cơ quan sẽ xem xét theo quy định về tài sản chung. Đây là việc nên có người làm nghề hỗ trợ nếu số tiền lớn.
Mở tài khoản mới ở ngân hàng khác có tránh được phong toả không?
Không nên dùng cách này để né nghĩa vụ. Biện pháp bảo đảm và cưỡng chế có thể áp dụng với tài khoản khác của cùng người, và hành vi tẩu tán tài sản để trốn tránh nghĩa vụ có thể dẫn tới hậu quả nặng hơn. Mở tài khoản mới để nhận lương, chi tiêu sinh hoạt hợp pháp là chuyện khác.
Ngân hàng không cho biết cơ quan nào yêu cầu thì làm gì?
Đề nghị bằng văn bản, nêu rõ bạn là chủ tài khoản và cần biết để thực hiện quyền khiếu nại hoặc nghĩa vụ. Nếu ngân hàng vẫn từ chối, đề nghị họ nêu lý do bằng văn bản. Bạn cũng có thể hỏi các cơ quan bạn biết đang giải quyết việc của mình.
Phong toả có làm ảnh hưởng điểm tín dụng không?
Phong toả là biện pháp của cơ quan công quyền, không phải khoản nợ quá hạn với ngân hàng, nên tự nó không phải dữ liệu nợ xấu. Tuy vậy, nếu vì phong toả mà bạn chậm trả khoản vay khác, thì khoản chậm trả đó có thể bị ghi nhận. Chủ động báo bên cho vay để tìm cách thanh toán.