Một bản án do toà án nước ngoài tuyên không tự động xuất hiện trên lý lịch tư pháp Việt Nam. Thông tin chỉ vào cơ sở dữ liệu khi phía nước ngoài thông báo cho Việt Nam theo điều ước quốc tế hoặc kênh tương trợ tư pháp, hoặc khi người bị kết án được chuyển giao về Việt Nam chấp hành án. Vì vậy có người bị kết án ở nước ngoài mà phiếu Việt Nam vẫn ghi không có án tích, và có người lại thấy bản án cũ hiện ra.
Câu hỏi này ngày càng phổ biến khi nhiều người Việt đi làm việc, du học, định cư ở nước ngoài rồi trở về, trong đó có một số người từng vướng vào án hình sự ở nơi khác, thường là vi phạm về lao động bất hợp pháp đi kèm tội danh, gây thương tích, trộm cắp hay ma tuý. Bài này giải thích dữ liệu đi đường nào, khi nào phiếu Việt Nam có ghi, và vì sao một tờ phiếu "sạch" ở Việt Nam không giải quyết được mọi chuyện. Phần hệ quả pháp lý tại Việt Nam của một bản án nước ngoài là vấn đề chuyên sâu, cần hỏi luật sư.
Lý lịch tư pháp Việt Nam được xây trên bản án của toà án Việt Nam
Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp chủ yếu được nuôi bằng thông tin từ toà án, cơ quan thi hành án trong nước. Mỗi bản án hình sự của toà án Việt Nam có hiệu lực đều phải được gửi về để ghi. Với toà án nước ngoài, không có nghĩa vụ trực tiếp nào như vậy: toà án ở nước khác không biết và không có trách nhiệm gửi thông tin cho cơ quan Việt Nam.
Luật Lý lịch tư pháp có quy định về việc tiếp nhận thông tin lý lịch tư pháp về án tích của công dân Việt Nam do cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài cung cấp. Thông tin này đi qua kênh ngoại giao hoặc tương trợ tư pháp, rồi được chuyển cho cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu. Việc nước ngoài có cung cấp hay không phụ thuộc vào điều ước giữa hai nước, vào thực tiễn hợp tác và vào việc nước đó có xác định được người bị kết án là công dân Việt Nam hay không.
Kết quả là dữ liệu về án ở nước ngoài trong lý lịch tư pháp Việt Nam không đầy đủ và không đồng đều giữa các nước. Không nên suy luận từ việc phiếu không ghi gì rằng "án ở nước ngoài coi như không có", cũng không nên lo rằng mọi vi phạm ở nước ngoài đều đã nằm trong hồ sơ.
Những trường hợp thường gặp và khả năng có trong dữ liệu Việt Nam
Bảng dưới là khung tham khảo, không phải kết luận cho trường hợp cụ thể. Mỗi nước, mỗi giai đoạn có cách hợp tác khác nhau.
| Trường hợp ở nước ngoài | Có thể có trong dữ liệu Việt Nam không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bị toà án kết án hình sự, chấp hành án tại nước đó | Có thể, nếu được thông báo qua kênh tương trợ tư pháp | Không tự động; tuỳ điều ước và thực tiễn hợp tác |
| Bị kết án rồi được chuyển giao về Việt Nam chấp hành phần án còn lại | Có khả năng cao | Việc chuyển giao đi qua cơ quan Việt Nam nên có hồ sơ |
| Bị trục xuất, buộc rời khỏi nước sở tại do vi phạm cư trú, lao động | Không phải án tích | Thường là biện pháp hành chính của nước đó |
| Bị phạt hành chính, phạt tiền giao thông ở nước ngoài | Không | Không thuộc phạm vi lý lịch tư pháp |
| Bị bắt, điều tra nhưng không bị kết án | Không | Không có bản án nên không phát sinh án tích |
Trường hợp chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù về Việt Nam là trường hợp dữ liệu Việt Nam có nhiều khả năng ghi nhận nhất, vì từ thời điểm chuyển giao, cơ quan Việt Nam trực tiếp quản lý việc chấp hành phần án còn lại.
Hệ quả pháp lý tại Việt Nam: câu hỏi cần luật sư
Khi một bản án nước ngoài đã được ghi vào lý lịch tư pháp Việt Nam, câu hỏi tiếp theo là nó có hệ quả gì: có bị coi là án tích theo Bộ luật Hình sự Việt Nam không, có được tính khi xác định tái phạm không, thời hạn xoá án tích tính thế nào. Đây là những câu hỏi phụ thuộc vào điều ước giữa hai nước, vào quy định của pháp luật hình sự và tương trợ tư pháp đang có hiệu lực, và vào chi tiết của bản án.
Pháp luật về tương trợ tư pháp của Việt Nam cũng có những thay đổi trong giai đoạn gần đây. Vì vậy, nếu bạn hoặc người thân có bản án ở nước ngoài và đang chuẩn bị một việc quan trọng như xin việc ở vị trí đòi lý lịch, làm hồ sơ xuất cảnh lần nữa hay đang vướng một vụ việc mới, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) hoặc luật sư có kinh nghiệm về tương trợ tư pháp để được tư vấn theo đúng hồ sơ.
Điều chắc chắn là người trong cuộc nên biết dữ liệu Việt Nam đang ghi gì về mình. Cách đơn giản nhất là tự xin phiếu số 2, loại phiếu ghi đầy đủ nhất mà cá nhân được tự yêu cầu.
Phiếu Việt Nam "sạch" không trả lời được mọi câu hỏi
Hồ sơ đi nước ngoài thường đòi giấy của nhiều nước. Nhiều nước khi cấp thị thực lao động, định cư yêu cầu giấy chứng nhận lý lịch từ mọi quốc gia mà đương đơn đã sống quá một thời gian nhất định. Phiếu Việt Nam chỉ là một trong số đó.
Nước nơi bạn từng bị kết án vẫn giữ hồ sơ. Khi bạn xin giấy chứng nhận lý lịch của chính nước đó, bản án vẫn hiện ra theo quy định của họ, bất kể phiếu Việt Nam ghi gì.
Tờ khai thường hỏi trực tiếp. Nhiều mẫu tờ khai hỏi "bạn đã từng bị kết án ở bất kỳ nước nào chưa". Trả lời dựa vào việc phiếu Việt Nam không ghi là khai sai, và có thể bị từ chối hoặc huỷ thị thực sau này.
Dữ liệu có thể được bổ sung sau. Thông tin từ nước ngoài có thể đến chậm. Phiếu cấp năm nay không ghi chưa chắc phiếu cấp vài năm sau cũng không ghi.
Nếu bạn từng bị kết án ở nước ngoài và đã về nước
Các bước dưới đây giúp bạn chủ động với hồ sơ của mình, thay vì để bị bất ngờ khi làm thủ tục.
- Giữ lại bản án, quyết định của toà án nước ngoài và giấy tờ chứng minh đã chấp hành xong, kể cả giấy tờ liên quan tới việc bị buộc rời khỏi nước đó.
- Dịch các giấy tờ quan trọng sang tiếng Việt; với giấy tờ cần dùng chính thức tại Việt Nam, hỏi nơi tiếp nhận về yêu cầu hợp pháp hoá lãnh sự và chứng thực bản dịch.
- Xin phiếu lý lịch tư pháp số 2 của chính mình để biết dữ liệu Việt Nam đang ghi gì.
- Nếu phiếu ghi bản án nước ngoài mà thông tin sai lệch so với giấy tờ bạn có, đề nghị cơ quan cấp phiếu xem xét, nộp kèm bản dịch giấy tờ.
- Khi làm hồ sơ đi nước ngoài lần nữa, khai trung thực theo đúng câu hỏi của tờ khai, kèm giải thích và giấy tờ chứng minh.
- Với việc quan trọng, nhờ luật sư đọc giúp tờ khai và giấy tờ trước khi nộp.
Sự trung thực có căn cứ thường được đối xử tốt hơn sự im lặng. Một hồ sơ khai rõ bản án cũ kèm giấy tờ chấp hành xong có cơ hội được xem xét; một hồ sơ bị phát hiện che giấu thì gần như không.
Sắp đi làm việc ở nước ngoài: những điều nên biết từ đầu
Phần lớn các bản án mà người lao động Việt Nam gặp ở nước ngoài bắt đầu từ những tình huống có thể tránh: bỏ hợp đồng ra làm ngoài rồi bị lôi kéo vào việc phạm pháp, cho người khác mượn tài khoản ngân hàng, nhận chuyển hàng không rõ nguồn gốc, xô xát khi uống rượu. Nhiều nước xử rất nặng những hành vi mà người mới đến nghĩ là "chuyện nhỏ".
Trước khi đi, nên tìm hiểu những hành vi bị coi là tội phạm ở nước đến mà ở Việt Nam có thể chỉ bị xử phạt hành chính, giữ liên lạc của cơ quan đại diện Việt Nam tại nước đó, và nắm quyền được thông báo lãnh sự khi bị bắt giữ. Khi gặp chuyện, liên hệ cơ quan đại diện sớm giúp bạn có thông tin về luật sư, phiên dịch và thủ tục.
Nếu không may bị kết án, hãy xin và giữ bản án, giấy tờ về việc chấp hành ngay từ khi còn ở nước đó. Khi đã về nước, việc xin lại giấy tờ từ toà án, nhà tù nước ngoài thường rất khó và tốn kém. Những giấy tờ này sẽ là căn cứ cho mọi thủ tục sau này, từ việc đề nghị ghi đúng dữ liệu tới việc khai trung thực trong hồ sơ đi nước ngoài lần sau.
Chiều ngược lại: người nước ngoài bị kết án tại Việt Nam
Theo cùng nguyên tắc hợp tác, thông tin về người nước ngoài bị toà án Việt Nam kết án có thể được Việt Nam cung cấp cho nước mà người đó mang quốc tịch, theo điều ước hoặc nguyên tắc có đi có lại. Bản án của toà án Việt Nam vẫn được ghi vào lý lịch tư pháp tại Việt Nam như với công dân Việt Nam.
Với doanh nghiệp tuyển lao động nước ngoài hay đối tác làm ăn với người nước ngoài, điều đó có nghĩa là phiếu lý lịch tư pháp Việt Nam của họ chỉ cho biết quãng thời gian ở Việt Nam. Giấy tờ về lý lịch do nước họ cấp mới phản ánh phần còn lại. Thủ tục xin phiếu cho người nước ngoài từng cư trú tại Việt Nam có quy định riêng; bạn tra trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Nói cách khác, mỗi quốc gia chỉ giữ chắc dữ liệu về những gì toà án của chính mình đã tuyên. Bức tranh đầy đủ về một người từng sống ở nhiều nước luôn phải ghép từ nhiều nguồn, và chính người đó là người nắm đầy đủ nhất. Đề nghị họ tự cung cấp, kèm cam kết trung thực, thường hiệu quả hơn mọi cách tra cứu.
Câu hỏi thường gặp
Bị kết án ở nước ngoài thì phiếu lý lịch tư pháp Việt Nam có ghi không?
Không tự động. Phiếu chỉ ghi khi phía nước ngoài đã thông báo thông tin cho Việt Nam qua kênh tương trợ tư pháp, hoặc khi người đó được chuyển giao về Việt Nam chấp hành án. Muốn biết chắc, hãy tự xin phiếu số 2 của mình.
Bị trục xuất vì lao động bất hợp pháp có phải là có án tích không?
Thường không. Trục xuất, buộc rời khỏi lãnh thổ do vi phạm cư trú, lao động thường là biện pháp hành chính của nước sở tại, không phải bản án hình sự. Nếu đi kèm có bản án hình sự thì mới là chuyện khác, cần đọc giấy tờ cụ thể.
Phiếu Việt Nam không ghi thì có cần khai án nước ngoài trong hồ sơ thị thực không?
Có, nếu tờ khai hỏi về việc bị kết án ở bất kỳ nước nào. Phiếu Việt Nam không ghi không làm bản án nước ngoài biến mất. Khai sai có thể dẫn tới bị từ chối hoặc huỷ thị thực về sau.
Án ở nước ngoài có được tính là tái phạm khi phạm tội ở Việt Nam không?
Đây là câu hỏi phụ thuộc điều ước, pháp luật hình sự và tương trợ tư pháp hiện hành, cùng chi tiết bản án. Không nên tự kết luận; hãy hỏi luật sư có kinh nghiệm về tương trợ tư pháp hình sự.
Đã chấp hành xong án ở nước ngoài thì cần giữ giấy tờ gì?
Giữ bản án, giấy tờ chứng minh đã chấp hành xong hình phạt và các nghĩa vụ khác, giấy tờ về việc rời khỏi nước đó. Nên có bản dịch tiếng Việt và hỏi trước yêu cầu hợp pháp hoá lãnh sự khi cần dùng chính thức trong nước.